OxsMedia: eindredactie, tekst, vertaling & meer

Archief ‘TOXS 31’

---

Album: Pet Sounds (1966)
Credits: Asher, Wilson

---

Het is wel zo’n beetje op. Na dertig liedjes ben ik volledig door mijn superlatieven heen. Ik had dit stukje eigenlijk af willen doen met een dooddoener als ‘woorden schieten tekort’ en dan hup, filmpje eronder en klaar. Maar dat zou slap zijn. Als je mooie woorden over hebt voor al die andere nummers, waarom dan niet voor de beste popsong aller tijden? Maar goed, nu weet ik dus niet hoe ik in godsnaam moet uitleggen waarom dit liedje boven al die andere meesterwerkjes uitsteekt. Laat ik een poging doen. Waar sommige mensen stemmen in hun hoofd horen, daar hoorde Beach Boys-bandleider Brian Wilson muziek. De arrangementen die hij schreef waren in feite directe transcripties van de geluiden die door zijn hoofd spookten. Toen hij halverwege de jaren zestig zijn depressies te lijf ging met een nieuw goedje genaamd LSD, zorgde dat ervoor dat de muziek in zijn hersenpan steeds grootsere en vreemdere vormen begon aan te nemen. Langzaam liet Wilson alle poplogica los, om zich volledig te laten leiden door zijn hersenschimmen. Als je God Only Knows probeert te ontleden, zul je dan ook werkelijk niks vinden dat maar in de verste verte lijkt op een ander popnummer. De arrangementen en het instrumentarium zijn eerder klassiek dan rock & roll – er kwam in de studio geen Beach Boy aan te pas, alleen huurlingen – en ook de akkoordenschema’s waren (en zijn) voor popmuziek ongekend. Maar hoor je dat ook als je gewoon oppervlakkig luistert? Nee. Dan ligt God Only Knows juist zo ontzettend prettig in het gehoor dat je (nou ja, ik) ‘m het liefst de hele dag door zou willen draaien. En daar zit ‘m de kunst. In de renaissance waren er componisten die dachten dat de Heilige Graal geen beker was maar een muziekstuk, dat met behulp van wiskundige formules geschreven zou moeten worden. Lijkt me nogal onzin: alsof je muzikale creativiteit kunt vangen in wiskunde. Maar toch, als ik God Only Knows hoor… Het is algemeen bekend dat Brian Wilson een pure gevoelsschrijver was, anders zou je bijna gaan denken dat die perfecte samensmelting van ongehoorde arrangementen, de zo vertrouwd klinkende melodie, de hartverwarmend mooie tekst van Tony Asher en de hemelse zang van Brian’s broer Carl Wilson het resultaat is van keiharde hoge wiskunde. God Only Knows als enige echte Heilige Graal, ik zou er prima mee kunnen leven.

Hier vind je een een leuke audioclip van de repetities. Voor de zangfreaks is deze acapella-mix onmisbaar. En deze door Brian gezongen versie is ook niet mis. Hieronder zien we hoe de Beach Boys (zonder Brian Wilson) het nummer in 1969 spelen voor de NCRV. Nou ja, spelen… Hoorns, harpsichords en contrabas playbacken met bas en gitaren: beter kon je de kloof tussen Brian’s composities en de realiteit van de Beach Boys niet weergeven.

---

Album: Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (1967)
Credits: Lennon, McCartney

---

A Day In The Life voldoet eigenlijk nauwelijks aan de criteria voor een perfect popliedje. Véél te lang. En een ambachtelijke couplet-refreinstructuur is ook al niet te bespeuren. Ontroerend vind ik het nummer daarentegen weer wel. En dat komt vooral door de manier waarop John Lennon het zingt. De man was bepaald geen naturelle popzanger, zoals collega-Beatle Paul McCartney. Lennon blonk vooral uit als hij zijn stem mocht gebruiken als menselijke verfbrander. Twist & Shout, Dizzy Miss Lizzy, I’m The Walrus, Come Together, dat was zijn jachtgebied. Hield hij zich in, dan klonk het al snel bibberig en valsig: dat was niet per definitie lelijk (luister maar naar Imagine), maar vaak had je toch het idee dat er meer in had gezeten. In A Day In The Life was hij echter op z’n best. Kwam het door zijn strenge aciddieet? Door zijn prachtige druipsnor? De maharishi mag het weten. Feit is dat Lennon in A Day In The Life zo mooi en zo high en zo aangenaam dromerig langs je trommelvliezen waait, dat je al snel zoiets hebt van: ik wil wat hij slikt. Dat de afsluiter van Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band verder nog een aantal grensvernietigende muzikale vondsten bevat, maakt het genot er alleen maar groter op. McCartney herinnert zich in de Anthology dat Lennon als grap de tekstregel ‘I’d love to turn you on’ zong – gewoon, omdat hij nog niks anders had. “Opschrijven!”, beval Paul. “Zoiets heeft nog nooit iemand gezegd in een popsong.” Het vervolg was zo niet nog shockerender. Op 10 februari 1967 trommelden The Beatles een veertigmans orkest op (voor 367 pond en 10 shilling) om in 24 maten het volume vanuit vrijwel stilte op te voeren naar nivootje orkaan. Na twee overdubs was de brug en het slot van A Day In The Life een 120-koppig geluidsmonster rijker. De laatste noot van het epos had verhoudingsgewijs misschien nog wel de meeste voeten in de aarde: het duurde liefst negen takes voor Lennon, drummer Ringo Starr en roadmanager Mal Evans eindelijk tegelijk de lage E van hun piano hadden gevonden. Bombastisch? Dat is nog zacht uitgedrukt. Maar dit was wel het enige passende slot aan een nummer dat zo groots was, dat Beach Boys-genie Brian Wilson na afloop verbouwereerd zijn eigen Smile-project afblies en voor twee jaar naar bed ging. Hier kon hij niet meer overheen, dacht hij. Niet wetende dat hij dat al lang had gedaan…

Pas op, jongens en meisjes: dit krijg je er nou van, als je te veel thee drinkt.

---

Album: Life’s Rich Pageant (1986)
Credits: Berry, Buck, Mills, Stipe

---

Dan zijn we nu aanbeland bij mijn favoriete categorie: het perfecte popliedje. Wat dat is? Ieder zal daar zo zijn eigen opvattingen over hebben, maar voor mij is de perfecte popsong het brouwsel dat onstaat bij een ideale balans tussen vakmanschap en gevoel. In andere woorden: het liedje is compact, ambachtelijk geschreven en de melodie alleen al kan me spontaan aan het janken brengen – zonder dat ik enig idee heb waar de tekst over gaat. Dat zal ook voor een groot deel mijn voorliefde verklaren voor het vroege werk van dit bandje: R.E.M. Ik denk dat geen enkele popartiest bewust op zoek is naar het perfecte popliedje, maar het combo uit Athens, Georgia is een paar keer akelig dicht in de buurt geweest. Dat begon al op de eerste plaat Murmur met Perfect Circle, daarna kietelde So. Central Rain perfectie en ook Losing My Religion kwam heel dichtbij. En dan is er nog het album Life’s Rich Pageant, dat wat mij betreft zo’n beetje in zijn geheel in aanmerking komt. Ja menschen, het is me hier een tranendal als These Days, I Believe en Swan Swan H door de kamer schallen. Maar het Pageant-nummer dat me het diepst van alle raakt is Fall On Me. Zoals altijd heb ik geen idee waar zanger Michael Stipe het over heeft, maar de melodieën, de harmonieën, de herfstig dartelende gitaar en Stipe’s haardvuurwarme stemgeluid maken tezamen iets in me los wat nog het meest lijkt op… Ja, op wat eigenlijk? Weet je wat: laten we het ‘ultiem geluk’ noemen, of zoiets. Stel je toch eens voor, dat je 2:51 min. lang de blijste persoon ter wereld bent! Dat overkomt mij dus regelmatig. Net nog, toen ik dit fragment uit de sublieme concertregistratie Tourfilm (’89) vond.

Oh ja, en de videoclip vind je hier.

---

Album: Five Leaves Left (1969)
Credits: Drake

---

Nick Drake was bij leven al een vergeten artiest. Of laat ik het beter zeggen: zijn liedjes verdienden meer dan die paar elitaire geitewollensokkenhippies die trouw zijn plaatjes kochten. In 1974 overleed de singer/songwriter aan een overdosis antidepressiva. Sindsdien is zijn gevolg weliswaar groter geworden, maar het staat nog altijd niet in verhouding tot de ongekende schoonheid van het drietal albums dat hij bij leven maakte. Nou geef ik wel toe dat Drake luisteren geen eitje is: de liedjes ontsproten uit een letterlijk zieke geest – en hoewel ze lang niet altijd even neerslachtig klinken, moet je er wel voor in de stemming zijn, zeg maar. Eén liedje overstijgt wat mij betreft iedere gemoedstoestand en dat is River Man. De melodie is zo mooi en zo prettig, dat die vreemde vijfkwartsmaat eigenlijk niet eens opvalt – tot je ‘m na probeert te spelen. Pas echt bizar zijn de strijkersarrangementen, die soms dwars tegen het ritme en de melodie in lijken te gaan, maar die het nummer tegelijk een onwerkelijke, magisch mooie gloed meegeven waar ik iedere keer weer een brok van in mijn keel krijg. In feite is River Man Nick Drake in een notendop: folky, mellow, fantasierijk, tikje neerslachtig en een beetje vreemd. Vind je dit niks, dan hoef je aan de rest niet te beginnen. Raakt het je, dan ligt er een prachtig oeuvre klaar om ontdekt te worden.

---

Album: Vivid (1988)
Credits: Calhoun, Glover, Reid, Skillings

---

Er zullen legio popprofessoren zijn die vinden dat een nummer als Cult Of Personality nog niet in de schaduw mag staan van échte hardrockklassiekers als Whole Lotta Rosie, Smoke On The Water of Stairway To The Overkant. Misschien hebben ze wel gelijk. Maar hé, dit is toevallig mijn lijst. En waar ik die andere nummers ooit voor kennis heb aangenomen, daar heeft dit nummer mijn leven veranderd. Dus roep ik bij deze Cult Of Personality van Living Colour officieel uit tot beste hardrocksong ooit. Het zal ergens eind ’88 begin ’89 geweest zijn. Ik was alleen thuis en keek naar MTV. Voor de jongsten onder ons: MTV zond vroeger alleen videoclips uit en daar ging je dan je hele vrije dag naar zitten kijken. Gewoon, omdat het kon. Afijn, op een onbewaakt moment kwam Cult Of Personality voorbij… en mijn mond viel wagenwijd open. Ik schaam me er nu enigszins voor, maar ik weet nog precies wat mijn eerste gedachte was: uuuh, dit zijn negers. Zwarte mensen die rockmuziek maakten, dat bestond in mijn gedachte niet. Dat Jimi Hendrix ook een kleurtje had gehad en zo’n beetje in zijn eentje de hardrock had uitgevonden, dat was ik voor het gemak even vergeten. Maar goed, ik liet me dus volkomen van mijn sokkel blazen, omdat een gespierde rasta in een kleurig wielrenpakje al headbangend met zijn lange haar de vloer stond te schrobben. Daarnaast stond een al even donkere gitarist – in een Sgt. Pepper-pak nota bene! – die zo vliegensvlug  speelde dat het soms net was alsof hij gelanceerd werd door zijn eigen gitaar. Waarom pakte dit nummer me meer dan al die andere hardrocknummers? Aan het slot van de ongelooflijke solo wist ik het: dit is niet zomaar een potje lawaai maken, dit groovet de pan uit! Dit funkt! En funk, dat snap ik blijkbaar. Dat besef veranderde veel. Voor Cult Of Personality was ik een rechtlijnige popfreak, voor wie alles wat zich niet in het Umfeld van The Beatles, U2 of de Top 100 Aller Tijden bevond, regelrecht fout was. Dit nummer opende deuren naar nieuwe muzikale jachtvelden: funkrock, funk, hiphop, metal, soul, grunge. En het leerde me dat het ontzettend leuk is om met open vizier naar muziek te luisteren. Grenzen tussen genres zijn volstrekt onbelangrijk, want in feite bestaan er maar twee soorten muziek: goede en slechte. En wat wat is, dat bepaal je helemaal zelf.

Ik wilde dus de videoclip bijvoegen, maar die optie bleek niet mogelijk. Geeft niks, deze live-uitvoering bij Arsenio Hall is ook wa-ha-haanzinnig.

---

Album: Lady Sings The Blues (1956)
Credits: Allan

---

Het gebeurt niet vaak meer de laatste jaren, dat ik zó overdonderd wordt door een liedje dat ik naar lucht loop te happen. Februari 2010 was het weer eens zo ver. Vervelend, want ik zat net in de auto en ademloos autorijden is een hachelijke bezigheid. Dus parkeerde ik mijn ouwe Japanner voor de plaatselijke supermarkt (waar ik toevallig toch moest zijn) en luisterde het nummer tot de laatste seconde uit. En daarna nog een keer. En nog een keer. Bij de eerste keer wist ik eigenlijk al dat Strange Fruit van Billie Holiday een van de meest revolutionaire nummers was die ooit is gemaakt. Lady Day (vreemde bijnaam voor een onverbeterlijke nachtbraker) heeft meerdere versies van Strange Fruit opgenomen. De eerste uit 1939 is de bekendste: prachtig, maar hij haalt het niet bij deze vergeten versie uit 1956. Waar het origineel nog een redelijk geëikte jazzorkestratie heeft, daar is het arrangement in de latere uitvoering volledig teruggebracht tot een onheilspellend laag brommende piano en een Mexicaanse trompet. Daar overheen zingt Holiday met een stem die een nieuwe dimensie toevoegt aan het begrip ‘doorleefd’. Ze kraakt en ze piept, maar je hoort ook gratie, trots, soms een paar prachtig zuivere noten, soms een valse, en bovenal heel, heel veel emotie. Dat is niet vreemd, want Strange Fruit ligt haar na aan het hart. In feite is het de moeder aller protestsongs en ik maak me er hard voor dat het ook gelijk de beste is. De meeste protestliederen doorstaan de tand des tijds niet, maar de diep cynische manier waarop de New Yorkse leraar Abel Meeropol (schrijversnaam: Lewis Allan) in 1936 een lynching van twee zwarte Amerikanen omschreef, komt anno 2010 nog steeds aan als een mokerslag. Helemaal als de beste zangeres aller tijden het zingt met al het gevoel dat ze in zich lijkt te hebben. Het mooiste bewaart ze voor het allerlaatst, want de slotnoot is werkelijk te bizar voor woorden. En zo prachtig dat ik ‘m gelijk weer wil horen. Zo verslavend kan muziek dus zijn.

Kijk en luister maar.

---

Album: Abbey Road (1969)
Credits: Lennon, McCartney

---

Zoals er een Beatles- en een Stones-kamp is, zo kun je Beatles-fans weer onderverdelen in een Lennon- en een McCartney-kamp. Ik hou niet van kamperen, maar toch viel het me bij het samenstellen van deze lijst op dat mijn favoriete Beatles-liedjes stuk voor stuk door John Lennon geschreven zijn – de credit Lennon, McCartney is ooit  overeengekomen om de inkomsten zo netjes mogelijk te verdelen, maar feitelijk schreven de twee nauwelijks samen. I Want You (She’s So Heavy) staat op Abbey Road, het laatste album dat The Beatles samen opnamen. Dat hadden ze zo afgesproken en de op een of andere werkte dat bevrijdend voor de bandleden, die elkaar tijdens de opnames van The White Album en Let It Be nog bijkans de tent uit hadden gevochten. De sfeer was uiterst relaxed en de creativiteit niet van de lucht. I Want You is daar een perfect voorbeeld van. Vooraf had Lennon in feite niets. Een bluesy gitaarloopje en een stukje tekst dat keurig de noten volgt: I want you/I want you so bad/I want you/I want you bad/It’s driving me mad. Oh ja, en dan had hij ook nog een andere aanzet tot een liedje. Een zware riff met de welluidende tekstregel: She’s so heavyyyyyyyyyyyyy. Op elk ander moment hadden The Beatles (of welke groep dan ook) deze ideetjes overboord gekieperd. Maar veel materiaal was er niet voorhanden, dus gingen de mannen er toch mee aan de slag. Het resultaat is even verbluffend als eenvoudig: alle verschillende variaties waarin het gitaarloopje is uitgeprobeerd, zijn gewoon achter elkaar geplakt en de zware riff dient als begin, tussen- en sluitstuk. En dat sluitstuk is er eentje die zijn weerga niet kent. Overigens, dit nummer mag dan van John Lennon zijn, let vooral even op het onnavolgbare basspel van Paul McCartney. Nog een reden om toch vooral geen kant te kiezen.

De makers van Rockband The Beatles plegen hier een tikje geschiedvervalsing, want de Fab Four heeft I Want You (She’s So Heavy) nooit tijdens haar fameuze ‘rooftop gig’ in Londen gespeeld. Maakt niet uit, het levert wel een verdomd leuk clipje op.

---

Album: Ænima (1955)
Credits: Tool

---

Zo, eens even kijken of ik een stukje kan maken dat korter is dan dit nummer. Dat moet niet moeilijk zijn, want Eulogy van Tool telt liefst 8:29 min. En daar zit werkelijk geen één saaie seconde tussen. Neem alleen het tergend spannende begin al. Heel lang heb ik me afgevraagd wat voor instrument die merkwaardige staccato melodie speelde. Tot ik er tijdens een concert achterkwam dat dit gewoon de getructe (en fashionably blauw geverfde) zanger Maynard James Keenan was. De bandleden van Tool mogen dan stuk voor stuk een aardig mopje kunnen spelen, Keenan is in Eulogy de absolute ster. De ex-militair heeft altijd al een aparte en herkenbare stijl gehad, maar de zanglijnen die hij in dit nummer tevoorschijn tovert, zijn van een andere planeet. Luister maar naar de prachtige, oosters aandoende tierelantijntjes in het refrein (op 2:38 min.), of die prachtige variatie op het intro (6:40 min.). En dan is er natuurlijk nog zijn karakteristieke, angstaanjagende oerschreeuw (8:03 min.). Zo’n brul waar iedere rockzanger stinkend jaloers op is. Muzikaal gezien is Eulogy zeker geen gemakkelijk nummer en halverwege vraag je je serieus af waar het in godsnaam allemaal heen gaat. Maar geloof me: aan het slot valt alles toch als de bekende puzzel in elkaar. En dan te bedenken dat Eulogy op zichzelf weer één naadloos passend stukje is in de briljante conceptpuzzel die Ænima heet… Sommige muziek moet je ook niet willen bevatten, die moet je gewoon ondergaan.

Qua beelden heeft de top 10 tot nu toe nog bar weinig opgeleverd. Ook van Eulogy zijn geen fatsoenlijke filmpjes te vinden en de live-versies klonken stuk voor stuk beroerd. Maar als je tijdens het luisteren maar lang genoeg naar dit cassettebandje kijkt, dan gaat ‘ie vanzelf de horlepiep dansen. Echt waar.

---

Album: - (1955)
Credits: Parker, Phillips

---

Tot de jaren zestig trof je het als zwarte componist niet in de VS. De artiesten die jouw liedjes opnamen, waren te donker voor de nationale radio. En als de platenbazen hitpotentie roken, dan pikten ze gewoon je nummer, schrapten je naam uit de credits en gaven het met een gekuiste tekst aan een brave blanke artiest. Van Elvis Presley werd ook altijd geroepen dat hij beroemd is geworden over de rug van zwarte artiesten. Maar dat is klinkklare onzin. Geen enkele artiest heeft zo veel betekend voor de emancipatie van de zwarte muziek als Elvis. Hij wees zijn voorbeelden aan, gaf ze alle credits en zorgde ervoor dat het blanke publiek zich massaal gingen interesseren voor blues, r&b en gospel. Zonder Elvis geen Chuck Berry, geen Ray Charles, geen Sam Cooke en geen Motown. Ook van Little Junior’s Blue Flames had ik hoogstwaarschijnlijk nog nooit gehoord als hij niet hun nummer Mystery Train had gecoverd. Hoewel heer Presley er later gewoonte van maakte om liedjes één op één te kopieren, hadden de twee Mystery Trains niet verder uit elkaar kunnen liggen. De Blue Flames-versie is upbeat, heeft een toeter en lijkt gemaakt voor de dansvloer. De versie van Elvis, gitarist Scotty Moore en bassist Bill Black is duister en gevaarlijk, met een onheilspellende galm op de gitaar, een vervaarlijk slappende contrabas en natuurlijk die stem die alle andere stemmen overbodig maakte. Hier hoor je de rockabilly geboren worden – en bij dat idee alleen al lopen de rillingen over mijn rug. Mystery Train was de b-kant van de laatste single die Elvis in juli 1955 opnam voor Sun Records: I Forgot To Remember To Forget. Nog geen jaar later was hij de nationale knuffelbeer geworden en verkocht hij zijn ziel aan Hollywood. Wie de echte King Of Rock & Roll wil horen, is dus aangewezen op de 25 tracks die hij van 1953 t/m 1955 opnam voor Sun. Met dit broeierige meesterwerkje als absolute magnum opus.

---

Album: Amerikkka’s Most Wanted (1990)
Credits: Ice Cube, Sir Jinx

---

Van alle facetten van een hiphopnummer vind ik de tekst misschien wel het minst belangrijk. Noem me ouderwets, maar ik heb het niet zo op machomannetjes die mij het idee willen geven dat ze de hele dag alleen maar met hun pik en hun AK47 staan te zwaaien. Tenzij ze dat met enige humor doen: enter Ice Cube. De teksten die hij eind jaren tachtig schreef voor de hiphopcrew N.W.A. waren knalhard en een ietsiepietsie vrouwonvriendelijk, maar op een gitzwarte manier ook errug grappig. Zijn band- en platenbaas Eazy-E had er een goede naam voor bedacht: gangstarap. Toen bleek dat Eazy de kluit belazerde (zoals het een ware ‘hustler’ betaamd), begon de rapper uit South Central, LA voor zichzelf. Dat bleek een gouden zet, want op Amerikkka’s Most Wanted kon Ice Cube laten horen dat hij veel meer was dan de ‘nigga you love to hate’. Zijn taal was van de straat, maar de teksten getuigden ook van intelligentie, sociaal bewustzijn, creativiteit en de gave om op een boeiende manier even grappige als schrijnende verhalen te vertellen. Once Upon A Time In The Projects vangt al die vaardigheden in 3:40 min. Ice Cube beschrijft hoe hij in een huiskamer in de projects van Los Angeles wacht op zijn date, terwijl hij één voor één kennis maakt met de leden van haar zwaar beschadigde familie. Het verslag van de ontmoeting is hilarisch, maar tegelijk confronteert hij de luisteraar ook frontaal met de kansarme omstandigheden waaronder mensen in de getto’s leven. Aan de verrassende plotwending aan het slot herken je al een beetje de filmregisseur die hij later zou worden. Projects is volledig opgebouwd rond één geloopte maat uit het Betty Davis-nummer Shoo-B-Doop And Cop Him: funky als de hel en sober genoeg om alle aandacht op de tekst te vestigen. Beste hiphopnummer ooit: zo, gezegd.

Oh ja! Een verhaal als een film, zit er geen clipje bij. Nou ja, extra reden om eens goed te gaan luisteren.