OxsMedia: eindredactie, tekst, vertaling & meer

Aan de liedjes van The Beatles valt niets te verbeteren. Maar de cd’s, die konden wel een opfrisbeurt gebruiken. Wel, dat is nu gebeurd: op 9 september 2009 is het complete Beatles-oeuvre opnieuw uitgebracht, volledig geremasterd en verpakt in mooie digipacks. Wat houdt ‘remasteren’ eigenlijk in? De technici leggen het uit.

---

Tekst: Patrick Oxsener
Publicatie: Beatles-special Revolver, in opdracht van EMI

---

Stel je bent restaurateur en iemand vraagt of je de Mona Lisa wilt opknappen. Dan krijg je het wel even benauwd, nietwaar? Weet je gelijk hoe het zeskoppige team van Allan Rouse zich voelde, toen het gevraagd werd om het complete Beatles-oeuvre te remasteren en zo aan te passen aan de strenge eisen van onze 21^ste eeuwse oren.

Leuke uitdaging, absoluut. Maar er zitten ook risico’s aan. Iedere noot en ieder geluidje van iedere Beatles-plaat is in de afgelopen veertig jaar zo’n beetje gemeengoed geworden: laat je er per ongeluk eentje verdwijnen of anders klinken, dan krijg je de halve popwereld over je heen. “In het begin ben je doodsbang”, legt senior mastering engineer Steve Rooke uit, terwijl hij in Studio 3 van de Abbey Road Studios naar een frisse versie van het nummer Yer Blues staat te luisteren. “Maar na een tijdje kom je in een flow en denk je er niet meer aan.”

Daarbij hadden de technici het volste vertrouwen gekregen van de makers van al die prachtige muziek. “Het eerste project samen was de surround soundtrack van Yellow Submarine, in 2000”, herinnert projectleider Allan Rouse. “Niemand had ooit The Beatles geremixt en wij hadden zoiets van: durven we dat? Toen we klaar waren, kwamen ze langs: eerst Paul en Ringo, die hebben de hele luistersessie aan één stuk door zitten grijnzen. George twee weken later: zelfde verhaal. Dat gaf ons meer vrijheid voor de volgende klus. Ze vertrouwden ons. En dat doen ze blijkbaar nog steeds, want ze hebben ingestemd met deze remasters.”

Warm vinyl

Die remasters waren hoognodig. De oorspronkelijke cd-versies van de Beatles-albums verschenen al in 1987 en sindsdien heeft de techniek niet stilgestaan. Producers zijn tegenwoordig in staat om muziek luider, levendiger en simpelweg mooier te laten klinken dan in de jaren tachtig, toen de cd-techniek nog in de kinderschoenen stond.

De eerste Beatles-cd’s kregen destijds bovendien een hoop kritiek te verduren: ze klonken dof, mat en misten de warmte en rauwheid die de fans van de vinylversies gewend waren.

Volgens Rooke is dat niet vreemd: “In ’87 zijn de originele masters nauwelijks bewerkt, ze zijn rechtstreeks naar cd gekopieerd. Maar cd is een totaal ander formaat dan vinyl. Het geeft een heel waarheidsgetrouw geluid: wat je hoort, komt precies overheen met de masters. Maar dat was niet de sound die wij met The Beatles associeerden. Die was warm en rond, het geluid dat we kenden van de vinylplaten.”

Aan Rouse, Rooke en de anderen de taak om met de huidige technieken de warmte van vinyl en de waarheidsgetrouwheid van cd te combineren. “We wilden per se niets veranderen aan de sound zoals we die van The Beatles kennen – en tegelijk het beste in de muziek naar boven halen.”

Roestige drumpedaal

Maar hoe verbeter je het geluid zonder dat je iets aan de sound verandert? Dat klinkt nogal tegenstrijdig. Maar het kan wel.

Even voor de duidelijkheid: remasteren is iets anders dan remixen. In het laatste geval verander je de verhoudingen, door bijvoorbeeld het gitaarspoor zachter of het zangspoor harder te zetten. Bij remasteren heeft de technicus slechts de beschikking over de afgemixte liedjes van een plaat: de zogenaamde master. Veranderingen aanbrengen kan wel, maar gaat minder drastisch dan bij remixen. Of zoals Rouse zegt: “Als je remixt, maak je een alternatief. In dit geval was het onze taak om de originelen te vervangen. Dan moet je heel subtiel te werk gaan.”

Dat begon al tijdens de voorbereidingen. Rouse: “Eerst moesten we beslissen welke apparatuur we gingen gebruiken: bandrecorders, software… We hadden zelfs de beschikking over antieke uitlijntapes, om de bandrecorders op precies de juiste snelheid te laten afspelen.”

Daarna zijn alle mastertapes gedigitaliseerd en opgeschoond. “Dat wil zeggen: microfoonplopjes zijn weggewerkt, slecht knip- en plakwerk, klikjes… We hebben geen dingen verwijderd die wij als onderdeel van de muziek beschouwden: Ringo’s roestige drumpedaal bijvoorbeeld, of die piepende stoel aan het slot van A Day In The Life. Dat was weer Ringo, geloof ik. Noisy ol’ bugger.”

Waar Rouse en co. ook voorzichtig mee zijn geweest, is ruisonderdrukking. “Omdat je er het geluid mee aantast. Ik denk dat we tijdens het remasteren in totaal vijf minuten de ruisonderdrukker aan hebben gehad – heel subtiel en alleen als het écht nodig was, bij een intro of zo.” Zelfde geldt voor het kunstmatig opkrikken van het volume, het zogenaamde limiten. “Omdat dat ten koste van de dynamiek gaat. Ja, we hebben de limiter gebruikt en de stereo-remasters zijn harder dan de originelen. Maar ook hierin zijn we weer heel subtiel te werk gegaan.”

Uitdaging

Het remasterproject is volledig chronologisch aangepakt: eerst was dus Please Please Me aan de beurt, Let It Be kwam als laatste. “Bij de eerste paar platen hadden we aardig wat werk aan het opkrikken van het geluid”, vertelt Rooke. “Met de jaren werd de geluidskwaliteit beter, maar groeide ook het aantal sporen en daarmee de mogelijkheden van The Beatles om te experimenteren. Dat maakte het voor ons weer lastig om bepaalde details te bewerken. I Am the Walrus bijvoorbeeld, dat zit vol met allerlei geluidseffecten. Wil je de bas harder maken, dan worden de toetsen rond datzelfde frequentiegebied ook luider. Of de zang. Als referentiemateriaal hebben we veel naar de vinylplaten en de cd’s geluisterd, om te horen of we wellicht niet te ver gingen.”

Het resultaat mag er zijn. En dat vinden de heren, na enig aandringen, zelf ook. Zo heeft Revolver het team tot het uiterste gedreven. Rooke: “We hebben geprobeerd om meer uit de tapes te halen dan we eigenlijk konden, om de plaat net even die extra ‘byte’ te geven.” Rouse is heel tevreden met The White Album, die in de oorspronkelijke cd-versie het minst goed uit de verf kwam. “Hij is behoorlijk verbeterd. En ik mag dan deels verantwoordelijk zijn voor Let It Be… Naked, ik hou ook nog steeds van het origineel. Een aantal van de veranderingen vind ik erg sterk.”

---

Toekomstmuziek: Beatles…

…in surround?

Op de soundtrack van Yellow Submarine en het mixalbum Love konden we al horen hoe fantastisch Beatles-songs klinken in surroundgeluid. Is er een kans dat we ooit platen als Sgt. Pepper volledig in 5.1 kunnen horen? “Ik hoop het”, zegt Allan Rouse. “Een remix kan nooit een stereoplaat vervangen, maar het biedt wel een compleet nieuwe manier om naar The Beatles te luisteren.” Ook ‘moderne’ stereomixes zouden wat hem betreft in de toekomst tot de mogelijkheden behoren. “Want de huidige generatie is het niet gewend dat de stem uit de ene speaker komt en drums uit de andere.” Plannen in die richting zijn er nog niet.

…op dvd & blu-ray?

Neil Young bracht onlangs zijn vroege solo-oeuvre uit op dvd en blu-ray, vanwege de superieure geluidskwaliteit. Het is nooit de bedoeling geweest om dat ook met de Beatles-remasters te doen, maar Steve Rooke sluit voor de toekomst niets uit: “Mocht EMI ooit beslissen om de zaak op dvd of blue-ray uit te brengen: we hebben de hoge resolutiekopieën nog en alle aantekeningen bij ieder nummer, dus we kunnen zo aan de slag. Aan de andere kant: tegen de tijd dat we klaar zijn, is er waarschijnlijk alweer een ander formaat.”